Binalarda Yangın Algılama ve Uyarı Sistemleri: Acil Durum Kontrol ve İzleme Fonksiyonları
-
20 Kasım 2025
Modern binalarda yangın algılama ve uyarı sistemi, yalnızca yangını algılayıp siren çalıştıran bir yapı olmaktan çıkarak; yangın alarm paneli üzerinden sprinkler, gazlı söndürme, duman tahliye, basınçlandırma, acil aydınlatma ve geçiş kontrolü gibi pek çok alt sistemi yöneten merkezi bir güvenlik platformuna dönüşmüştür. 2015 tarihli Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’e göre bu sistemler; algılama, alarm, kontrol ve haberleşme fonksiyonlarını entegre biçimde yürütmekle yükümlüdür.
Bu kapsamda sprinkler izleme sistemi, gazlı söndürme sistemleri, duman kontrol ve basınçlandırma sistemi ile acil durum kontrol sistemi gibi tüm kritik bileşenler yangın alarm paneli üzerinden izlenir ve kontrol edilir. Böylece, yangın anında doğru senaryoların otomatik devreye girmesi, güvenli tahliye, işletme sürekliliğinin korunması ve can-mal kayıplarının en aza indirilmesi sağlanır.
Yangın ve Güvenlik Sistemleri
Yangın Algılama ve Uyarı Sistemlerinin Rolü
Yangın algılama ve uyarı sistemleri, yangının gelişim evreleri dikkate alınarak; insanların güvenli tahliyesi için gerekli zamanı sağlamak, öngörülen süreler içinde uyarı vermek, tesis sorumlularını bilgilendirerek tahliye kararlarının alınmasını desteklemek ve prosesin gerektirdiği durumlarda işletme sürekliliğini korumak üzere tasarlanır. Bu kapsamda prosesin kontrollü durdurulması, söndürme sistemlerinin devreye alınması, duman kontrol ve basınçlandırma gibi senaryoların otomatik yürütülmesi acil durum kontrol sistemi fonksiyonlarının bir parçasıdır.
Günümüzde yangın algılama ve uyarı sistemi, binaların ve teknolojinin gelişmesine paralel olarak artık yalnızca algılama ve siren çalıştırma işlevi ile sınırlı değildir. Türkiye Yangından Korunma Yönetmeliği 2015’e göre Yangın Algılama ve Uyarı Sistemleri; algılama, alarm verme, kontrol ve haberleşme fonksiyonlarını aynı çatı altında toplayan komple bir sistem olarak tarif edilmektedir (Beşinci Kısım: Elektrik Tesisatı ve Sistemleri, Dördüncü Bölüm: Yangın Algılama ve Uyarı Sistemleri). Dolayısıyla yangın alarm paneli, bina yangın güvenliği açısından tüm alt sistemlerin merkezi beyni konumuna gelmiştir.
Bu yazıda, yönetmelikte geçen ve yangın alarm paneli ile ilişkili olan izleme ve kontrol fonksiyonları; sprinkler sistemleri, gazlı söndürme sistemleri, duman kontrol ve basınçlandırma sistemi ve acil durum kontrol sistemi başlıkları altında özetlenmektedir.
Sprinkler Sistemleri ve Yangın Alarm Paneli Entegrasyonu
Madde 78 – Yağmurlama sistemi alarm istasyonları
Bir binada yağmurlama (sprinkler) sistemi ve otomatik yangın algılama ve uyarı sistemi kurulması hâlinde, yağmurlama sistemi alarm istasyonları ve akış anahtarları yangın alarm paneline bağlanır. Yağmurlama sisteminden gelen alarm uyarıları, ayrı bir bölgesel izleme panelinde veya yangın kontrol panelinde sprinkler izleme sistemi kapsamında ayrı bölgesel alarm göstergeleri oluşturarak izlenir. Hat kesme vanalarının izleme anahtarlarının ve yağmurlama sistemine ilişkin diğer arıza kontaklarının da aynı şekilde yangın alarm sistemi tarafından sürekli olarak denetlenmesi gerekir.
Yangın algılama ve uyarı sistemi, pompa odasında ya da sahada sprinkler tesisatının üzerinde bulunan;
- Elektrikli pompa arıza, çalıştı, ters faz (enerji kesik) bilgisi,
- Dizel pompa arıza, çalıştı, yakıt seviye bilgisi,
- Jokey pompa arıza bilgisi,
- Yangın suyu deposu su seviye bilgisi,
- Islak/kuru alarm vanası basınç presostatı düşük basınç bilgisi,
- Yükselen milli vana açık–kapalı durum bilgisi,
- Kesme vanası açık–kapalı durum bilgisi,
- Akış anahtarı “akış var” durum bilgisi,
gibi tüm kritik noktaları sprinkler izleme sistemi kapsamında sürekli denetleyerek, olası arızaların ve hidrolik problemlerin erken tespit edilmesini sağlar.
Gazlı Söndürme Sistemleri ve Alarm-Entegrasyon Fonksiyonları
Madde 79 – Gazlı söndürme sistemi alarm ve arıza çıkışları
Bir binada gazlı söndürme sistemi kurulması hâlinde, binada yangın algılama ve uyarı sistemi var ise, söndürme sisteminin alarm ve arıza çıkışları yangın alarm paneline bağlanarak ayrı bölgesel göstergelerle izlenir.
Binada veya yapıda otomatik veya el ile çalışan gazlı, kuru kimyevi tozlu veya benzeri söndürme sistemi bulunuyor ise, bunların devreye girdiğinin yangın algılama ve uyarı sistemi tarafından otomatik olarak algılanması gerekir. Bunu sağlamak üzere, söndürme sistemlerinden arıza, alarm ve devrede bilgisi veren kontak çıkışları yangın alarm paneline izleme girişi olarak bağlanır. Böylece gaz boşalması, arıza durumu veya devre dışı kalma gibi kritik bilgiler hem teknik ekip hem de işletme yönetimi tarafından merkezi olarak izlenebilir.
Duman Kontrol ve Basınçlandırma Sistemleri
Madde 80 – Duman kontrol ve basınçlandırma sistemleri kontrol ve izleme
Bir binada duman kontrol ve basınçlandırma sistemi kurulması hâlinde, bu sistemler ile ilgili arıza ve konum değiştirme sinyalleri, ayrı bir bölgesel izleme panelinde veya yangın kontrol panelinde ayrı bölgesel durum ve arıza göstergeleri oluşturularak izlenir ve kontrol edilir. Duman kontrol ve basınçlandırma sistemlerinin el ile kontrolleri, ayrı bir kontrol panelinden yapılabileceği gibi, yukarıda belirtilen izleme panelleri ile birleştirilerek yangın algılama ve uyarı sistemi bünyesinde de gerçekleştirilebilir.
Duman kontrol ve basınçlandırma sistemi, binada bulunanlara zarar vermeyecek ve paniğe neden olmayacak şekilde, yangınla mücadele stratejisi gereği insanların emniyetli ve hızlı biçimde binayı boşaltmasını sağlamak amacıyla tasarlanır. Yangın algılama ve uyarı sistemi, duman senaryosu gereği ilgili sistemlere başlatma ya da durdurma sinyalleri gönderir; bu sistemlere ait “çalıştı/arıza” bilgilerinin yangın alarm paneli üzerinden sürekli izlenmesini sağlar.
- Basınçlandırma fanları
- Duman tahliye fanları
- Duman atma pencereleri
- Motorlu duman/yangın damperleri
- Havalandırma sistemleri
- Klima cihazları
- Taze hava üfleme ve egzoz fanları
- Motorlu damperler
Türkiye’de Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (2015) Madde 60’a göre, eğer bir otopark kapalı sınıfına dâhil edilebiliyor ve toplam alanı 2000 m²’nin üzerinde ise, mekanik havalandırma sistemi yapılması zorunludur.
Yangın algılama ve uyarı sistemi bu durumda otopark duman senaryosu gereği; jetfan sistemi var ise duman tahliye zonu bazında, duman tahliye fan ve damperleri var ise cihaz bazında kontrol ve izleme fonksiyonlarını yerine getirir. Böylece otoparklarda hem duman tahliyesi hem de kullanıcı güvenliği, merkezi yangın alarm paneli üzerinden yönetilir.
Acil Durum Kontrol Sistemleri ve Yangın Senaryoları
Madde 82 – Acil Durum Kontrol Sistemleri
(1) Yangın hâlinde otomatik olarak gerekli kontrol fonksiyonlarını yerine getirecek acil durum kontrol sisteminin;
a) Yangın sırasında kapanması gereken yangın kapılarını ve diğer açıklıkları kapatma amaçlı cihazları normal hâlde açık durumda tutan elektromanyetik kapı tutucu ve benzeri cihazların serbest bırakılması,
b) Merdiven yuvaları ve asansör kuyuları basınçlandırma cihazlarının devreye sokulması,
c) Duman kontrol sistemlerinin işlemlerini yerine getirmesi,
d) Güvenlik ve benzeri sebeplerle kilitli tutulan kapıların ve turnikelerin açılması,
e) Asansörlerin yapılış özelliklerine bağlı olarak yangın esnasında kullanımının engellenmesi veya tahliye amaçlı itfaiye veya eğitilmiş bina yangın mücadele ekipleri tarafından kullanılmasının sağlanması,
f) Mahalli itfaiye ile elektrik işletmesine, belediyeye, polise veya jandarmaya, kurum amirine, bina sahibine ve gerekli görülen diğer yerlere yangının otomatik olarak haber verilmesi,
özellik ve fonksiyonlarına sahip olması gerekir.
(2) Acil durum kontrol sistemi işlemleri, yangın algılama ve uyarı sisteminin donanım ve yazılım bütünlüğü içerisinde bulunan kontrol birimleri ile gerçekleştirilir. Kontrol edilen sistemin ve cihazların, ayrıca ilişkili güvenlik sistemlerinin veya bina otomasyon sistemlerinin yapacağı her türlü kontrol ve kumanda işlemi; yangın veya benzeri bir acil durumda yangın alarm paneli üzerinden yapılacak acil durum kontrol işlemlerini hiçbir şekilde engellememelidir.
Etiketler: